Zapomniane rękopisy

Tworzymy grupę badaczy, której celem jest krytyczne opracowanie, cyfryzacja i publikacja rękopisów z archiwalnych zasobów polskich i zagranicznych bibliotek. Korzystamy przede wszystkim z bogatych zasobów Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu oraz Archiwum prowadzonego przez Fundację Kultury Paryskiej w Maisons-Laffitte. Koncentrujemy się na poszukiwaniu i krytycznej edycji zapomnianych rękopisów: egodokumentów (wspomnień, dzienników, relacji, listów), zbiorów tematycznych oraz druków ulotnych. Interesują nas zapomniane, zablokowane przez cenzurę lub porzucone teksty.

Wybrane materiały źródłowe prezentujemy w formie digitalnej w opracowaniu krytycznym. Liczymy na to, że udostępniane przez nas, niepublikowane wcześniej rękopisy, znajdą czytelników, a także kolejnych badaczy i interpretatorów.

Pierwszym efektem naszych poszukiwań jest książkowe opracowanie nigdy wcześniej niewydanego w całości zbioru reportaży Melchiora Wańkowicza Znowu siejemy w Polsce B. (Wrocław 2024). Reportaż kresowy Wańkowicza z lat 1936-1938 został zapomniany, ponieważ nie udało się go opublikować przed wojną, a następnie utknął w cenzurze. Historia rękopisu pokazuje obraz spustoszeń w literaturze polskiej, spowodowanych najpierw okupacją hitlerowską, a później kontrolą, reglamentowaniem i ideologizacją rynku wydawniczego w PRL.

Z powodów cenzuralnych wiele dokumentów pozostało w rękopisach i maszynopisach. Sama problematyka świadectw pozbawiała lub w istotny sposób ograniczała możliwości upublicznienia: opowieści z Kresów Wschodnich dawnej Rzeczpospolitej; historie represji stalinowskich; relacje z działalności opozycji demokratycznej przed 1989 rokiem. Jeszcze inne dokumenty, nad którymi podejmujemy pracę edytorską, leżą zapomniane w archiwach, ponieważ z powodu ich prywatnego charakteru zostały objęte czasowym moratorium na publikowanie, a właśnie minął okres utajnienia. To przypadek dzienników Tadeusza Peipera, które będziemy odczytywali i udostępniali.

Podejmujemy kwerendy archiwalne, szukając interesujących i ważnych egodokumentów. W zakładce Teksty z archiwów edytujemy materiały, które wydają nam się warte poznania. Niektóre z nich mogą wnieść nowe konteksty do badań nad kulturą, historią i literaturą polską XX wieku.

Nasze poszukiwania nie są piśmienniczym atawizmem. Staramy się o poszerzenie reprezentacji, wydobywanie głosu z „wnętrza archiwum” – wcześniej zapisanego, ale dotąd nieupublicznionego. Dlatego szukamy i opracowujemy mikrohistorie, które z różnych powodów leżały w archiwach dziesiątki lat. Uważamy, że zasługują one na udostępnienie i opracowanie, bo są ważnym świadectwem przeszłości. 

Nasze przedsięwzięcie realizujemy dzięki grantowi wewnętrznemu Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach V edycji konkursu IDUB, zatytułowanego „Zagubione w cenzurze – krytyczne opracowanie, cyfryzacja i publikacja rękopisów z archiwum Ossolineum”.

Zapraszamy do lektury prezentowanych na stronie – w naszym krytycznym opracowaniu – dokumentów archiwalnych.